Welke keuzes maak je na het eindexamen?

Op de kalender prijkt het lichtpunt dat volgt op deze examenperiode: Lloret de Mar met de boys. De jongste is nergens te bekennen. Waarschijnlijk buiten op zijn mountainbike: 2 mavo en not a care in the world. Ook dat wordt over twee jaar wel anders, maar dat duurt -gelukkig voor hem- (school is saai) nog even. We hebben het moment dat de mentor van hun oudere zus vorig jaar belde met het bericht dat ze geslaagd was voor de havo nog vers in het geheugen. En nu zitten we weer in hetzelfde parket: spannende maanden.

Het voelt bijna als een soort ritueel: het doorkomen van die eindexamens en de langverwachte zomer die daarop volgt. Maar voor veel jongeren begint het echte avontuur eigenlijk pas daarna. Het moment waarop je in het diepe wordt gegooid en ineens keuzes moet maken die invloed hebben op de rest van je leven. Dat lijkt zo ver weg, maar voor Daan is het binnenkort zover.

Het is een tijd van onzekerheid, maar ook van kansen. Terwijl hij zich nu nog stort op wiskunde en Nederlands, weet hij dat de echte uitdaging komt zodra de boeken dichtgaan en het diploma binnen is. En dan? Wat volgt er? Er is zoveel om uit te kiezen: een studie, een baan, een tussenjaar... Maar soms lijkt het alsof de verwachtingen torenhoog zijn. De druk om te 'weten wat je wil' is groot, en dat maakt het begin van je loopbaan een onduidelijk pad, ondanks het feit dat je het gevoel hebt dat de wereld voor je openligt.

Als ik naar mezelf kijk als millennial (en de generaties boven mij), lijkt het alsof alles toen misschien minder ingewikkeld was. Het was duidelijk wat er van ons verwacht werd. Als je vader vroeger bakker was, werd je ook bakker (dit was wel vóór mijn tijd 😉). Als je van het vwo kwam, ging je naar de universiteit. Dat was het pad. Van een tussenjaar had nog nooit iemand gehoord. Naar het buitenland gaan was in de meeste huishoudens niet bespreekbaar.

Tegenwoordig zien we havisten en vwo’ers die kiezen voor een praktische opleiding. Mbo’ers die doorstromen naar het hbo. Jongvolwassenen die er bewust voor kiezen om aan het werk te gaan in plaats van verder te studeren. Learning on the job. Hbo’ers die afgestudeerd zijn en toch nog verder willen leren, omdat werken nog te vroeg komt. Waar de weg van de middelbare school naar je werkende leven vroeger al redelijk uitgestippeld was, zijn de routes en afslagen tegenwoordig oneindig.

Wat me ook opvalt, is hoe jongeren al een redelijk goed beeld hebben van hoe hun werk er dan ná die studie uit moet komen te zien. Vroeger was het vanzelfsprekend om je volledig op een carrière te richten, maar de generatie van nu wil toch vooral werk dat past bij hun leven. We hebben intussen allemaal wel geconstateerd dat na je studie beginnen met 40 uur werken niet per se meer de norm is.

De best betaalde baan krijgt ook niet meer altijd de voorkeur: goede secundaire arbeidsvoorwaarden, ontwikkelmogelijkheden en aandacht voor de werk-privébalans staan hoog op het wensenlijstje. Werkgevers moeten inspelen op die veranderende verwachtingen: een mooie uitdaging om deze nieuwe talenten binnen te slepen.

Waar Daan begon met de overtuiging dat hij bij defensie wilde, kwam hij er na een open dag bij Saxion Hogeschool achter dat er toch ook best veel leuke ‘reguliere’ opleidingen zijn. Wat ons betreft was alles prima -of hij nou leraar, timmerman of accountmanager zou willen worden-maar (met enige trots) kan ik intussen melden dat hij zich heeft ingeschreven voor Human Resource Management. Lekker dichtbij in Enschede. Nog even niet op kamers – als zestienjarige is het toch wel erg fijn als koken en huishouden nog niet op je to do list staan 😉.

Met de zomer in zicht en de eindexamens bijna achter de rug, komt voor alle examenkandidaten van dit jaar een nieuwe fase in het leven. Waar je ook voor kiest: doe waar je goed in bent en waar je blij van wordt. Er is geen vast recept voor succes, maar met nieuwsgierigheid, doorzettingsvermogen en een beetje lef kom je altijd een stap verder.

Dus, voor Daan en voor iedereen die dit jaar afstudeert: veel succes op jullie nieuwe avonturen! De wereld ligt voor je open, en de keuzes die je nu maakt, zijn slechts de eerste van vele.

Geniet van het proces, want het pad dat je kiest, is net zo belangrijk als de bestemming.